Belangenverstrengeling in de wetenschap: de geschiedenis van een onafhankelijke wetenschapper

Er was eens een wetenschapper die in volstrekte onafhankelijkheid zijn werk verrichtte.

Op een dag stierf hij, eenzaam en onopgemerkt – want volstrekt onafhankelijk, waarna zijn eveneens geheel onopgemerkte werk in de kast lag te verstoffen en te beschimmelen.

Later, veel later, toen het stomtoevallig gevonden werd, bleek het te gaan om een kwestie die al tientallen jaren eerder tot in de finesses was opgelost. Maar ja, dat was totaal aan deze zo prijzenswaardig onafhankelijke wetenschapper voorbijgegaan, want in zijn streven naar volstrekte onafhankelijkheid had hij nooit met iemand over zijn onderzoek gerept, om uit te sluiten dat hij beïnvloed zou worden door de mening van een ander en zodoende niet meer onafhankelijk zou zijn.

De universiteit had hij ook al heel spoedig verlaten, uit vrees daar verstrengeld te raken in een een of ander belang. Er lopen daar immers allerlei personen rond met meningen en belangen die zijn onafhankelijkheid op wat voor manier dan ook zouden kunnen bezoedelen, al was het alleen maar door associatie in de zoveelste graad. Maar zuiverheid is alleen zuiverheid als zij inderdaad volkomen zuiver is, daarin moet men nu eenmaal consequent zijn.

Uit een tussen de papieren gevonden dagboek van de wetenschapper bleek dat hij de hand aan zichzelf geslagen had, nadat hij op een dag bezocht was door een verdwaalde gemeenteambtenaar. Toen hij de ambtenaar meedeelde dat hij met rust gelaten wilde worden omdat hij wetenschappelijk onderzoek verrichtte en daarin volstrekt onafhankelijk wilde blijven, bood de deze hem een kleine, niet meer gebruikte laboratoriumruimte aan om zijn onderzoek in te verrichten. Dit had de ambtenaar nu niet moeten doen.

Met het aanbod van de gemeenteambtenaar was de mogelijke schijn van een belangenverstrengeling immers een feit en volstrekte onafhankelijkheid van de baan. Dan rest een integere wetenschapper niets anders dan de uiterste consequentie te trekken. En dat deed deze wetenschapper dan ook.

Wij eren hem wel een beetje, maar wij vinden hem ook nogal dom.