Noodkreet uit de ambulancewereld: gun patiënt zijn einde

‘De medische wetenschap maakt steeds meer mogelijk. Het voelt echter niet goed om medewerking te moeten verlenen aan het oprekken van een leven dat eigenlijk al ‘klaar’ is’ zegt Erik van Engelen in MC.
Ik voel met hem mee en wil zijn noodkreet verder laten klinken zodat deze door meer mensen gehoord kan worden.
Erik:

Mij bekruipt steeds vaker het gevoel dat wij tegen beter weten in met zulke patiënten naar het ziekenhuis worden gestuurd, terwijl abstinerend beleid het meest humaan zou zijn. Een dergelijke beslissing van de dienstdoende huisarts blijft meer en meer uit, omdat de visitearts tegenwoordig slechts bij toeval de eigen huisarts is. De dienstdoende huisartsen op de huisartsenposten durven deze beslissingen niet te nemen, omdat ze de patiënt onvoldoende kennen. Ook de juridische aansprakelijkheid speelt mee. De makkelijkste weg is dan: insturen.

In mijn werk ben ik steeds vaker geneigd om patiënten én familie te doordringen van het feit dat het leven eindig is en daarin te berusten. Dit valt helaas buiten mijn verantwoordelijkheid. Wat ik wél kan doen, is een discussie op gang brengen over dit onderwerp. Met als doel meer overleg tussen (huis)arts en palliatieve zorginstellingen, die uitstekende terminale thuiszorg kunnen leveren, en meer respect voor mensen die op basis van hun leeftijd of omstandigheden de regie voor hun levenseinde zélf in de hand willen houden.

Vorig jaar werd dit thema op deze site al aangekaart met:Genoeg=genoeg
Atul Gawande (held) stelt de vraag der vragen. Wanneer is genoeg genoeg?

Nu deze noodkreet van ambulancepersoneel erbij, dus wederom:
Het greep mij bij de strot. En U?

Advertenties

19 Responses to Noodkreet uit de ambulancewereld: gun patiënt zijn einde

  1. Annemiek says:

    Ik zou niet weten hoeveel keren ik die situaties gezien heb, waar je weet dat het eigenlijk allemaal geen zin heeft maar de patient of familie toch door willen gaan met behandelen, of geen niet reanimeren willen afspreken. Niks wat je erger afbrandt dan deze situaties. Ik heb zelfs mijn kinderen die boven de 18 zijn health care proxy’s laten invullen zodat er legaal iemand is die de beslissingen kan maken mocht er iets met hun gebeuren.
    We moeten allemaal eerder met mensen praten, met onze patienten, maar ook met onze families. Wat willen ze, hoe ziet het einde eruit, wat kunnen ze verwachten, enz. (en weet onze familie wat we zelf zouden willen?)

    Als dienstdoende arts die beslissing moet nemen is het te laat, die discussie moet veel eerder op gang komen. We staan tegenwoordig zo ver van doodgaan af, en in de krant lezen mensen over de nieuwste behandelingen en op tv zien ze dr House waar iemand opknapt van 1 spuitje. Niet zoveel mensen die de realiteit kennen.
    De laatste 10 jaar of zo heb ik ook wel veel goede dingen gezien, en is er langzaamaan toch wat meer bewustwording in de vorm van meer palliatieve zorg (althans in deze omgeving), en wat meer nieuwsartikelen. Hier in New York hebben we bijvoorbeeld nu een “MOLST” formulier waarop mensen samen met hun arts hun wensen aan kunnen geven, en iets waar een dienstdoende arts of ambulance dienst een richtlijn aan heeft. Ik weet niet of iets dergelijks in Nederland bestaat. Dan moet er wel eerst een discussie geweest zijn.

  2. wilmamazone says:

    ik kom niet klaar met deze wereld
    ik voel me een misplaatste clown.
    een Gekke Teuntje
    die zijn deuntje
    van de mensen zingen mag.
    zij verbergen
    zich als dwergen
    daaglijks achter hoongelach.

    vroeger heb ik leren bidden
    maar ik weet niet meer waarvoor.
    voor de Vromen
    had toen Rome
    altijd wel een antwoord klaar.
    woorden bleven
    maar ze geven
    een verouderd repertoire.

    tranen transporteren vragen
    maar geen mens meer die het ziet.
    al het leed
    wordt uitgekleed
    in klinieken van beton
    ver verborgen
    zonder zorgen
    boeken wij de zomerzon.

    ikke en de rest kan stikke
    is de westerse moraal.
    zonder vragen
    jaren jagen
    op het ondermaanse goud.
    twee seconden
    slaan soms wonden
    die ik zwijgend achterhoud.

    Jos Prop

  3. wilmamazone says:

    http://www.landelijksteunpuntrouw.nl/index.php/component/content/article/9-wist-u-dat

    Jaarlijks gaat de gezondheid van vele tienduizenden mensen zo zeer achteruit dat zij terecht komen in de laatste fase van hun leven. Voor emotionele steun en praktische zorg zijn zij aangewezen op hun partner, dochter, zoon, andere familieleden, vrienden of buren. Mantelzorgers vervullen deze taak vaak naast hun normale dagelijkse bezigheden, zoals werk, studie of de zorg voor hun eigen gezin. Er moet soms veel geregeld worden en ook de emotionele belasting is groot. Om overbelasting te voorkomen, is goede ondersteuning van de mantelzorger heel belangrijk.

    Het Landelijk Steunpunt Rouw wil mantelzorgers ondersteunen en is met het landelijk steunpunt VPTZ (Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg) en Mezzo (landelijke vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg) in gesprek over het uitbrengen van een gids voor mantelzorgers.

  4. wilmamazone says:

    http://www.wijzeringeldzaken.nl/levensfasen/overlijden.aspx

    Overlijden

    Niemand staat er graag bij stil, maar een overlijden betekent dat er veel financiële zaken moeten worden geregeld. Het is verstandig om op tijd na te denken over bijvoorbeeld de kosten van een uitvaart. Of over je testament en erfenis. Blijft je partner straks goed verzorgd achter? Wat kun je bij leven regelen? En voor welke beslissingen kom je te staan als je partner of een naaste is overleden?

    Klik op een onderwerp en vind de antwoorden op de belangrijkste vragen.

  5. wilmamazone says:

    http://www.zorgkantoor-nhn.nl/readon.php?content_id=97&categoryid=48

    Terminale zorg (stervensbegeleiding)

    Wat is terminale zorg?
    Wat zijn de mogelijkheden op het gebied van terminale zorg?
    Is er een indicatie nodig om terminale zorg te kunnen ontvangen?
    Moet ik een eigen bijdrage betalen voor terminale zorg?
    Welke instellingen bieden terminale zorg?

  6. wilmamazone says:

    Alvast bovenstaande informatie omdat Annemiek -zelf verpleegkundige- uiteraard volkomen gelijk heeft met:

    We moeten allemaal eerder met mensen praten, met onze patienten, maar ook met onze families. Wat willen ze, hoe ziet het einde eruit, wat kunnen ze verwachten, enz. (en weet onze familie wat we zelf zouden willen?)

    Als dienstdoende arts die beslissing moet nemen is het te laat, die discussie moet veel eerder op gang komen.

    Opmerkelijk vond ik derhalve ook de eindquote van deze reactie in MC:

    Verder wil ik toch ook vermelden dat het protocol van de ambulance (tenminste in onze regio) de ambulancemedewerker verplicht tot starten met reanimeren mits er een beschikking (zwart op wit) is dat betreffende patient dat niet wil. Of de eigen huisarts moet er naast staan en zeggen dat hij weet dat deze verklaring er is. In het geval de dienstdoende huisarts vindt dat het beter is niet te starten bij een hoogbejaarde persoon dan is dit voor het ambulancepersoneel geen reden om van reanimatie af te zien. Als omstanders/familieleden weten dat patient dit niet wilde (maar er is niets op schrift gesteld)dan dient er ook gestart te worden. Er valt m.i. nog veel te verbeteren aan dergelijke protocollen.
    Ton Jansen, huisarts te Boxmeer.”

    A.L. Jansen, huisarts, RIJKEVOORT – 09-06-2011 14:14

    (vet door mij)
    Protocollen blijken dus ook niet altijd duidelijkheid te verschaffen in de dagelijkse praktijk en met name in geval van nood.

  7. wilmamazone says:

    Als terminale zorg thuis niet mogelijk/wenselijk is:
    http://www.zorgkaartnederland.nl/hospice

    119 hospices in Nederland
    Op dit moment zijn er binnen ZorgkaartNederland 119 hospices in Nederland bekend. Het gemiddelde cijfer van alle hospices in Nederland staat op 8.6. Bij deze hospices zijn 12 specialisten Ouderengeneeskunde, 2 huisartsen en 2 overige zorgverleners werkzaam.

  8. wilmamazone says:

    Doodgewoon

    het doet je goed eens aan de dood te denken
    je dagen worden er wat duidelijker van
    je dient te weten dat geen mens voor je kan leven
    maar ook dat niemand anders voor je sterven kan.

    ik spreek er ’s avonds wel eens over met de kind’ren
    of ‘k maak ’n grapje met de dood, het kan geen kwaad
    als j’ overpeinst waar je tenslotte komt te ‘liggen’
    dan weet je af en toe wat beter waar je ‘staat’.

    Toon Hermans.

  9. DaSilva says:

    Een interessant onderwerp @Wilmamazone goed dat je dit eens onder de aandacht brengt.
    Ik wil later ook geen geklooi als ik zover ben dat ‘het voor mij niet meer hoeft’ dus duidelijk in kaart brengen bij de huisarts wat mijn wensen op dit gebied zijn lijkt me zeer wenselijk en verstandig.

  10. LK says:

    @Annemiek:
    Je kunt (in overleg met je huisarts) een niet-reanimeren-wilsverklaring opstellen. Die moet je wel met regelmaat vernieuwen (dus gewoon een nieuwe datum met handtekening eronder). Er zijn ook penningen die je bij je kunt dragen.
    In de praktijk gaat niemand daarnaar op zoek, dus mocht je op straat het bewustzijn verliezen dan zal een EHBO-er driftig aan het reanimeren slaan (en terecht: iedere seconde telt).

    In het ziekenhuis heb je meer mogelijkheden, daar wordt bij elke opname als het goed is een NTBR-formulier met je doorgenomen (not to be resuscitated/reanimated). Ik denk dat dat vergelijkbaar is met een MOLST-formulier. Die moet ook door de arts en de patiënt ondertekend worden, maar ik weet niet zeker of dat meegaat naar andere ziekenhuizen. Ik heb dat meerdere malen met patiënten gedaan tijdens mijn coschappen, maar mijn ervaring is dat óf mensen hebben er heel goed over nagedacht omdat ze NIET gereanimeerd willen worden, óf mensen kijken je zeer verbaasd aan en vragen je of je soms denkt dat ze dood gaan tijdens de opname. (En dan leid je het keurig in, hè: “Iedereen die opgenomen wordt in het ziekenhuis stellen we de vraag of ze wel of niet gereanimeerd willen worden. Dat betekent niet dat ik verwacht dat u gereanimeerd moet worden, of dat ik denk dat het slecht met u zal gaan. Wij vragen dat omdat het iedereen kan overkomen dat hij of zij op een moment het bewustzijn verliest. In het ziekenhuis hebben we dan heel veel mogelijkheden om iemand weer bij bewustzijn te brengen, maar sommige mensen weten al dat ze niet willen dat wij die mogelijkheden ook gebruiken. (Dan komt hier een heel stuk met de uitleg waarom sommige mensen dat niet willen, wat de consequenties van reanimeren kunnen zijn, welke schade er kan ontstaan bij zuurstoftekort, etc…)) En dan kijken mensen je glazig aan: ‘Waarom zou ik dat niet willen?’ Tja, goeie vraag. Misschien om de redenen die ik net heb uitgelegd?

    Als het jonge mensen zijn, ging ik er niet al te uitgebreid op in. Maar ook veel oudere mensen die in niet al te goede gezondheid verkeerden en die soms aangaven het wel prima te vinden als ze kwamen te overlijden, wilden gereanimeerd worden. Ik had dan het idee dat ze het niet begrepen, dus dan gaf ik extra veel uitleg, waardoor die mensen weer dachten dat ik ze niet wílde reanimeren, of dat ik het vermoeden had dat ze ieder moment dood neer konden vallen.

    Dus ik denk dat veel mensen gewoon niet aan hun dood willen denken. Als het komt, dan komt het, maar liefst zonder dat je het doorhebt. Helaas is de realiteit anders. Ik denk dat dat onderwerp zich meer leent voor een Postbus 51 campagne ofzo.

  11. Jan Willem Nienhuys says:

    LK,
    ben je wel eens in de situatie geweest dat je uitgelegd hebt dat reanimeren een tamelijk gewelddadige handeling is, waarbij alle ribben kunnen breken als het een ouder iemand is met flinke osteoporose. Wat zijn eigenlijk de vooruitzichten op genezing als de hele ribbenkast vernield is bij zo iemand? Wat was de reactie?

    Als het komt, dan komt het, maar liefst zonder dat je het doorhebt.

    Als iemand gereanimeerd wordt, dan staat het hart al stil en is het bewustzijn toch al weg? Het is toch niet alleen weer bij bewustzijn brengen, maar het hart weer op gang brengen als het stopt. Weten de mensen dat wel?

  12. LK says:

    Het probleem is, dat een aanzienlijke hoeveelheid mensen helemaal niet benaderd wil worden volgens het ‘informed consent’ principe. Wij leren tijdens de studie dat je patiënten alle voor- en nadelen van wel en niet behandelen moet voorleggen, maar ik krijg met zeer grote regelmaat te horen: ‘Dat wil ik niet weten, beslist u maar wat goed voor mij is.’ Natuurlijk doe ik dat niet, ik probeer mensen toch een beetje voor te bereiden op een eventuele behandeling en daarvoor zullen ze toch moeten weten waar ze last van kunnen krijgen.

    Patiënten schrikken in eerste instantie ontzettend als je ze het reanimatieformulier voor- en uitlegt. Als ik dan ook dat soort gruwelijke informatie ga vertellen, maak ik de angst dat ze iets ernstigs gaat overkomen tijdens de opname alleen maar groter en heb je kans dat niemand meer gereanimeerd wil worden, terwijl de consensus toch wel is dat jonge mensen zeker baat hebben bij reanimatie. Vaak stelde ik voor er later op terug te komen en dan wordt in eerste instantie toch ‘wel reanimeren’ ingevuld. Als zo’n patiënt de volgende dag aangaf dat hij/zij het leven zo ook wel mooi vond geweest, dan bracht ik natuurlijk het reanimatieformulier ter sprake en dan werd het vaak gewijzigd in niet-reanimeren. Ik legde ook altijd uit dat ze ieder moment kunnen terugkomen op hun beslissing.
    Soms kun je ook afspreken om bijvoorbeeld wél te defibrilleren bij een ritmestoornis, maar niet te reanimeren.
    Soms viel ook pas na dagen het kwartje dat het écht standaardprocedure is om die vraag te stellen, als ze bijvoorbeeld hoorden dat ook de jongere mensen op de zaal die vraag hadden gekregen.

    Ik snap ook wel dat als je in alle hectiek in het ziekenhuis beland bent, dat zo’n beslissing niet makkelijk te nemen is. Dan is het even niet anders dat een patiënt voorlopig voor ‘wel-reanimeren’ kiest.

    Kortom: informed consent kun je vaak niet in één keer voor elkaar krijgen en dan heb je meerdere contactmomenten nodig. Maar er blijven mensen die meteen roepen dat we alles uit de kast moeten halen. Alleen als we daar écht geen reden toe zien, kunnen we eenzijdig besluiten om niet te reanimeren (en dat deel je de patiënt natuurlijk wel mee). Vaak berusten ze daar dan wel in.
    Maar als reanimatie niet volledig uitzichtloos is (en de vraag is: hoe bepaal je dat), houdt het op en dan kiest een patiënt voor iets waar je zelf misschien in die situatie niet voor gekozen zou hebben. Maar dat is natuurlijk ook keuzevrijheid.

  13. wilmamazone says:

    http://www.nu.nl/gezondheid/2539710/artsen-moeten-dood-bespreken-met-patient.html

    ‘Artsen moeten de dood bespreken met patiënt’

    Artsen moeten de dood met patiënten bespreken als het einde van de zieke nadert. De artsenorganisatie KNMG heeft een handreiking gepresenteerd die de dokters bij het gesprek moeten helpen, zo heeft de organisatie dinsdag bekendgemaakt.

    De gesprekken over het naderende overlijden worden vaak te lang uitgesteld constateert de organisatie. Toch kan een gesprek de patiënt minder angstig en onzeker maken.

    Volgens de KNMG zijn er zelfs signalen dat………

    http://knmg.artsennet.nl/Nieuws/Nieuwsarchief/Nieuwsbericht-1/Steun-voor-arts-in-gesprek-over-laatste-levensfase.htm

    Steun voor arts in gesprek over laatste levensfase

    KNMG-handreiking: bespreek tijdig vragen en verwachtingen van patiënten

  14. wilmamazone says:

    Proficiat Eric, ook ik vond en vind jou heel bijzonder:

    http://medischcontact.artsennet.nl/Nieuwsartikel/102865/Ambulancechauffeur-wint-Zilveren-Zeepkist.htm

    Ambulancechauffeur wint Zilveren Zeepkist

    Ambulancechauffeur Eric van Engelen heeft de Zilveren Zeepkist 2011 gewonnen voor het meest spraakmakende artikel dat de afgelopen twee jaar in Medisch Contact heeft gestaan. In zijn bijdrage beschreef Van Engelen indringend hoe hij het met de jaren steeds moeilijker vond worden om mensen naar het ziekenhuis te vervoeren die dat zelf niet wilden.

    De jury typeerde hem als ‘klokkenluider’ en zag in zijn artikel een ‘kort, krachtig en duidelijk signaal’, en een ‘emotionele oproep vanuit een onverwachte hoek’. Het artikel van Van Engelen kreeg van de jury…….

  15. Renate says:

    We worden in reclamespotjes eigenlijk alleen geconfronteerd met positieve verhalen over reanimatie, zonder dat er vraagtekens bij worden gezet. Het is altijd “met reanimatie kun je levens redden”, maar hoe dat geredde leven er vervolgens uit zal zien, wordt maar zelden vermeld. Daarom is het goed dat deze ambulanceshauffeur ook de andere kant van het verhaal eens laat zien.

  16. Pingback: Terminale zorg vaak te lang « Cryptocheilus Weblog

  17. Renate says:

    Vandaag in de Spits een bijlage van de Hartstichting, waarin ook weer enthousiaste verhalen over reanimatie staan. Ik raak de draad inmiddels een beetje kwijt.

  18. wilmamazone says:

    De Hartstichting heeft nu een collecteweek als ik het goed begrepen heb, dus vandaar mogelijk die bijlage á la ‘wij van WC-eend’. Wat ze daarin precies schrijven over reanimatie, weet ik niet, maar wil met klem attenderen op dit artikel van begin april waarin een oproep wordt gedaan/richtlijn gegeven, om met name kwetsbare ouderen realistische informatie te geven over de kans op een succesvolle reanimatie en de mogelijk blijvende ernstige neurologische schade als bijwerking.

    http://medischcontact.artsennet.nl/nieuws-26/archief-6/tijdschriftartikel/130340/bespreek-reanimatie-tijdig-met-patient.htm

    Verenso-voorzitter Mieke Draijer vat het nuchter samen: ‘Reanimatie is vaak geen afstel, maar uitstel van de dood.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: